معلومات آخرین
Home / جغرافیا / ریان پنج

ریان پنج

پنج ریان مأموری ولایت قُرغانتیپّة رسّ تاجیکستان. سنة تأسیسش 29 آگوست 1930. تا 6 دسامبر 1979 در هیت ولایت کولاب بود. با ریانهای قُمسنگیر، کالخوز‌‌آباد، فرخار و در جنوب با ریسپوبلیکة دموکراتی افغانستان هم‌سرحد است. مساحتش 880، 6 کم2. اهالی‌اش 54770 نفر (11983) اساساً تاجیکان؛ ازبکها، روسها و نمایندگان ملّتهای دیگر نیز زندگی می‌کنند. زیچی اهالی در 1 کم2 51، 3 نفر. ریان 5 ساویت قشلاق (عرب، قلدیمن، نمونه، سرمنتایی، توغول) و 1 شهر دارد. مرکز ری­ان-شهر پنج.

سته تیرّیتاریه ریان ناهموار بوده، از شمال و شنق به جنوب و غرب از 1600 م تا 300 م پست شده می‌رود. قسم شمالیش را نشیبی دریای کوه تیرکلیتاغ، شمال و شرقیش را نشیبی قطارکوه قراتاغ و جنوب و غربیش را همواری ساحل راست دریای پنج تشکیل  میدیهد. از ثروتهای زیرزمینی در پنج تنها مصالح بناکاری (گج، گل و غیره) موجود است. اقلیمش سوبتراپیکی خشک؛ تابستان گرم بی‌بارش، زمستان معتدل نمناک. حرارت میانة ژوئیه 30ه س، ژانویه-0، 1 °. س. بارشات سالانه 200-500 مّ. دریای پنج در حدود جنوب ریان، بین سرحد دولتی ا.ج.ش.س. و ریسپوبلیکة دیماکر­تیه افغانستان جاریست.

خاک زمین ریان خاکستررنگ روشن، خاکستررنگ مقرّری و خاکستر­رنگ تیره. در قسم جنوب غرب 40-40 شورخاک نیز وامیخورد. نباتات قسم جنوب و غرب بیابانی و نیمبییابانی، قسم شمال شرقی-دشتهای کوهی. از رستنیهای ایفیمیری نخودک، غیشه و غیره، از درختن میوه سیب، شفتالو، آل و، پسته، دولانه، بادام، از رستنیخای سوبت­راپیک انار، اپجیر، خرما و غیره می‌رویند. از هیوانات و روباه، شغال، گرگ، از خاینده‌ها یورمان، موش، کلّموش، از خزنده‌ها مار، سنگ‌پشت، کلته‌کلاس، از پرّندگان گنجشک، فراشتروک، بیداوه کبک و غیره هستند.

در اقتصادیات ریان خواجگی قشلاق رل اساسی می‌بازد. ساحة اساسی خواجگی ریان پخته‌کاریست (بیشتر پختة نوع مهین‌نخ می‌کارند). چارواداری و غلّه‌کاری نیز ریواچ یافته است. سال 1083 ریان 8 کالخوز و 1 ساوخاز پخته کار و 1 ساوخاز قراقولپروری داشت. کالخوزها و مرکز آنها: «مدنیت» (دانگ) ، راه لنین (توغلن) ، «پروده» (پخته‌کار) ، «یکم مه‌ای» (توغول) ، به نام ف. ه. دزیرجینسکیی (توردیشیخ) ، به نام م. ا. کلینین (قلدیمن) ، «سرحدچی» (پیشقدم) ، «50-سالگی آک­تیبر» (ضربدار)؛ ساوخاز پنج (تور­دیشیخ) و ساوخاز به نام میرزاینس.

کیشتزار عمومی 16775 گه، از جمله زمینخای آبی 14470 گه (. 1) 983). از این حساب زمین پخته 10909 گه (از جبرای نوع مهین‌نخ 9700گه) ، غلّه (گندم، جو جواریمکّه و غیره) 2845 گه، زراعت خوراک چاروا 3316 گه، سبزه‌وات 77 گه، میوه‌جات 112 گه، تاکزار 25 گه. سرشمار چاروا ا خواجگیهای ریان (1983، به حساب سر): گاو-11510، گوسفند و بز-41848، خوک-606، اسه-1841، مرغ-24884. ریان سال 1982 به دولت 31182 ت پخته (از جمله 26792 ت پختن مهین‌نخ) ، 7803 س گلّه، 935 س پیلّه، 1147 ت گوشت، 5486 ت شیر، 1966 س پشم، 15373 دانه پوست قراکولی، 21330 تس سبزه‌وات، 11661 س میوة تر، 1268 س انگور فروخت.

کارخانه‌های صناعتی ریان: زواد پخته، اوستاخانة تعمیر ماشینهای خواجگی قشلاق کامبینت خذمت میشی. در ریان اپرولینیة ساختمان و تعمیر بناها، اداره‌های راهسازی ر­قم 15، 24، بزه‌های اتومبیلی رقم 7 و 20، کالانّة سییار مکانیکانیدشدة بینیکالخازی موجودند. گاس-ا سربند ریان را با قوّة الکتر تأمین می‌کند.

سال خوانش 1982/1983 در ریان 21 مکتب میانه، 5 مکتب 8-ساله، 8 مکتب ابتدای، 1 مکتب موسیقی و 2 آموزشگاه تکنیک موجود بود، که در آنها 17353 نفر خوانندگان تحصیل می‌کردند. ریان اینچنین 26 کتابخانه، 24 کلوب، 26 دستگاه کیناتماشادیهی، 4 خانة مدنیت، باغ استراحت و مدنیت، خانة پیانیران دارد. در 7 بیمارخانه (دارای 485 کت) ، 5 پالیک­لینیکه، 5 داروخانه، 26 پونکت طبّی 59 نفر دُختُران دارای معلومات عالی و 272 نفر کارمندان دارای معلومات مخصوص طبّی کار می‌کنند.

نقلیات ریان اتومبیلی و هوایی (ایراپارت در شهر پنج). گزیتة ریانی «حیات نو» (از 1932 نشر می‌شود).

در بارمان

Инчунин кобед

دیهة سفیدشهرک

سفیدشهرک، دیهه‌ای است در ساویت قشلاق لاهوتی ریان خاولینگ، ولایت کولاب. تیرّیتاریة ساوخاز به نام …