معلومات آخرین
Home / مختلف / باختریها

باختریها

باختریها، ساکنان باختر، یکی از قدیمترین مردمان آسیای مرکزی در حدود باختر قدیم، که منطقة شمال افغانستان، قسمتهای مرکز و جنوبی تاجیکستان و جنوب ازبکستان کنونی را فرا می‌گرفت، زندگی می‌کردند. مرکز اساسیشان شهر بلخ بوده، آنها نخستین دولت عهد قدیم محلی – دولت کیا­نیان و تمدّن قدیمی باختر و مرغوش را بنیاد گذاشته‌اند. معلومات نخستین عاید به باختریها در کتاب «وندیداد» اوستا ذکر شده، کشور آنها باختر «با دی­رفشهای افراشته» یاد شده است. همچنین در «زامیید یشت» فرّ کیانی را ستوده‌اند، که این دلیلیست به آیین دولتداری باختریها در عهد قدیم. کتیسیی باختریها را خلق سیر‌شمار، جسور و جنگ‌آور گفته است. امّین مرتسیلّین به کتیسیی هم‌فکر شده، آنها را مردم جنگاور و توانا نامیده است. ستربان و کورتسیی حیات وزنین باختریها را قید کرده، طرز زندگی آنها را به بادیه‌نشینان همسایه شباهت می‌دهند. به عقیدة ستربان آنها طبیعتاً نرم‌دل بودند. کورتسیی باختریها را مردم سنگدل و جنگجو به قلم داده، ذکر می‌کند، که می‌توانند درحال 30 هزار جنگاور سواره را برای حفظ خود گرد آورند. او سب­ب پرخاشجوی باختریها را در همسایگی با سکایهای غارتگر دانسته است. باختریها چون خلقهای تهجایی شهر و دهات به کشت و کار، پرورش زراعت و باغداری، اینچنین چارواداری مشغول بودند. قسم قبیله‌های باختریها طرز زندگی بادیه‌نشینی داشتند. کلودیی پتالیمیی چند قبیلة باختریها را نام برده، ذریعهسپیها را قبیلة اساسی شماریده است. شهر اساسی باختر نیز ذریعهسپ (بلخ) نام داشت. محقّقان سیمای ظاهری باختریها را از روی سرچشمه‌های خطّی و مأخذها مویین کرده‌اند. کورتسیی در بارة محاربة گوگمیل معلومات داده، اسکیفها و باختریها را با ‌اندام دهشتناک، ریش غولی، موی دراز، قدّ بلند و جثّة توانا تصویر کرده است. همین گونه عکس باختریها در نقشهای روییسنگی استخر انعکاس یافته است. آنها ریش گلی، چکمن کوتاه، میانبند، شلوار دراز، موکی ساقکوتاه داشتند، بعضاً به کتفشان چکمن دراز و وزنین بی‌آستین می‌پرتافتند، به گشهایشان گشواره‌ها می‌اویختند. کلاه باختریها در آثار خزانة آمودریا خیلی خوب تصویر شده است: آن یک نوع کلّه‌پوش نمدییست، که گشکها و قسم قفایش دراز بوده، تا بن گردن می‌رسید. از جهت ایتنیکی باختریها به طایفة مردمان ایرانینجاد منسوب بو­دند. ستربان این عقیده را تصدیق نموده، می‌گوید، که فارسها، مادها، باختریها و سغدیان از جهت زبان میان یکدیگر فرق زیاد ندارند. عالمان اوّل عصر 20 زبان باختریها را زبان اوستا می‌پنداشتند. بعد تحقیق یادگار­های ختگی عهد کُشانیان در سرخکوتل و رباطک عالمان زبان آنها را زبان باختری می‌نامیدند، که سرآمد زبان دری (تاجیکی) بوده است. آثار این زبان بعد به باختریها آمدن تخاریان تکمیل یافته، با نام زبا­ن تخاری معمول گردید.

دبیات: گفوراف ب. ، تسیبوکیدیس د. الکساندر مکیدانسکیی ا واستاک، مسکو، 1980؛ فره‌ای ر. نسلیدی ارنه. مسکو، 1972؛ همان. نسلیدی تسینت­رلنایی ازی. دوشنبه، 2000؛ پینکاو ا. و. بکتریه و انتیچنایی تردی­تسی. دوشنبه، 1982.

   ا. و. پینکاو.

در بارمان

Инчунин кобед

سفی ابوالعلا عبدالمؤمن جاروتی

سفی ابوالعلا عبدالمؤمن جاروتی (سال تولد و وفات نامعلوم) ، لغت‌نویس فارس-تاجیک (عصر 15). در …